بزرگ ترين خطر تهديدكننده سالك

وصيت امام صادق عليه السلام به يكى از اصحاب خاصّشان به نام عبداللّه بن جندب است كه مقامات والايى درمعنويات و معارف داشته است. در اين وصيت، كه ابتدا با چند جمله پر محتوا و هشدار دهنده شروع مى شود، ابتدا متذكر مى شوند كه كسانى كه در مسيرصحيحى قرار مى گيرند و مى خواهند راه درست خداشناسى را طى كنند، بايد توجّه داشته باشند كه خطرات بسيارى در پيش رويشان هست. دليل طرحاين نكته از سوى امام صادق عليه السلام در ابتداى اين روايت آن است كه درست است بحمداللّه، خداوند ايمان به خود را در دل ما قرار داده و ما در ميان تماماديانى كه او نازل ساخته، كامل ترين آن ها را پذيرفته ايم؛ در ميان مذاهب منسوب به اسلام هم مذهب اهل بيت عليهم السلام را انتخاب نموده ايم و ظاهراً راه خودرا يافته ايم و هيچ مشكلى نداريم، اما يك نكته را بايد توجه كرد:

بحث «بزرگ ترين خطر تهديدكننده سالك» در ادامه مطلب درج شده است.

شيطان دشمن بزرگ انسان است. او سوگند خورده كه «فَبِعِزَّتِكَ لاغْوِيَنَّهُم اَجْمَعينَ» (ص: 82)؛ سوگند به عزّت و جلالت، همه انسان ها را گمراهخواهم ساخت. سعى و تلاش او بر اين است كه آدمى زاد را از مسير حق منحرف كند. هر قدر انسان در راه صحيح بيش تر برود، شيطان پيش تر تلاشمى كند تا او را منحرف سازد. شيطان با كسانى كه از ابتدا قدم در اين راه نگذاشته اند، كارى ندارد. آن ها خودشان منحرف هستند؛ لازم نيست شيطان آن هارا منحرف كند. كسى كه يك قدم در راه صحيح بر مى دارد، شيطان متوجّه او مى شود و سعى مى كند تا از همان ابتدا او را منحرف نمايد. اگر دو قدم بهپيش رفت، تلاش شيطان مضاعف مى شود. هر قدر در اين راه جلوتر برود، شيطان سعى بيش ترى براى گمراهى او مى نمايد.

بنابراين، ما كه راه حق را شناخته ايم و در بين اديان و مذاهب، صحيح ترين آن ها را انتخاب كرده ايم، شيطان دشمنى بيش ترى با ما دارد و نيروهايش راصرف مى كند تا منحرفمان سازد. پس بايد توجّه داشته باشيم كه دچار لغزش نشويم و با شيطانِ كاملاً مبارزه كنيم. به هدايت خودمان هم نبايد مغرورباشيم؛ زيرا از عاقبت كار خود خبر نداريم. بايد نسبت به آينده بيمناك باشيم؛ چون شيطان تمام نيروهايش را براى گمراه ساختن ما صرف خواهد كرد.اين اوّلين نكته اى است كه در اين حديث بر آن تكيه شده است. البته چون مخاطب امام صادق عليه السلام يكى از ياران خاص آن حضرت بوده، نيازى نبوده بهتفصيل اين مطالب را ذكر كنند؛ فرموده اند: «يا عبداللّه لقد نَصبَ ابليسُ حبائلهُ في الدارِ الغرورِ»؛ اى عبداللّه، شيطان در اين عالم فريب كارى، دام هاى خودرا گسترده است. «فما يقصدُ فيها الاّ اولياءنا»؛ از اين كار هم هيچ مقصودى ندارد، جز آن كه دوستان ما را به دام بيندازد. به عبارت ديگر، هدف اصلى شيطانبه دام انداختن دوستان ماست.

منبع: فصلنامه معرفت/شماره 23

استاد مصباح یزدی