تمدن (Civilization)

اين واژه هر چند رايج و معروف است امّا خالى از ابهام نيست . فرهنگ معين ، معانى شهرنشين شدن ،به اخلاق و آداب شهريان خوگرفتن و نيز همكارى افراد يك جامعه در امور اجتماعى ، اقتصادى ،دينى ، سياسى و غيره را در ذيل اين واژه آورده است .

دائرة المـعـارف ايـنـكارتا (Encarta) معناى (Civilize) را، خارج شدن يك جامعه از مرحله وحشىگـرى و ابـتـدايـى ـ راهـنـمـايى كردن ، روشن كردن (enlighten) تصفيه كردن ، لطيف كردن ،موشكافى كردن ، ظرافت به كار بردن (refine) و تربيت كردن (educate) تعريف كرده است.

دايرة المعارف مذكور در معناى "civilization" معانى زير را ذكر كرده است :

1ـ يك مرحله يا سيستم پيشرفته از توسعه اجتماعى

2ـ مردمى از جهان كه داراى اين مرحله اند

3ـمـردم يـا مـلتـى (بـه ويـژه در گـذشـتـه ) كـه بـه عـنـوان عـنـصـرى ازتكامل اجتماعى مورد احترام هستند (تمدن هاى قديمى ؛ مانند تمدن اينكا inca)

4ـ متمدن شدن .

آنـچه كه در اين رابطه قابل ذكر است ، تفاوت جوامع متمدن است . ويژگى هاى جوامع متمدن بايـكـديـگـر در بـسيارى از موارد كاملا متفاوت است به گونه اى كه جامعه شناسان و انديشمندانعـلوم مـخـتـلف در جـمـع بـنـدى ايـن ويـژگـى هـا و اطـلاق اصـطـلاح واحـد بـر آن هـا دچـارمشكل مى باشند.

همچنين تاريخ دانان مشكلاتى در تعريف جوامع خاص دارند و به درستى اصطلاح (تمدن ) را درايـن زمـيـنـه عـنـوان كـرده انـد. آنـهـا واژه تـمـدن را بـراى مـعـرفـى جـوامـعـى در گـذشـتـه وحال كه الگوهاى تاريخى و فرهنگى متمايزى را آشكار كرده اند، به كار مى برند.
البـتـه در مـيـان انـديـشمندان اختلاف نظر وجود دارد كه آيا تمدن در تعريف خود، فرهنگ را نيزشـامـل مـى شـود يـا نـه . سـؤ ال مـطـرح در ايـن رابـطـه ايـن اسـت كـه (آيـا تـمـدن ،مـحـصـول اقـدامـات فـكـرى و مـعـنـوى بـشـر اسـت يـا دسـتـاورد فـعـاليـت هـاى عـمـلى او درطول تاريخ گذشته ، و يا مجموع اين دو؟)

در بـرخـى از تـعـاريـف ، تـمـدن ، نـظـام هـاى پـيچيده سياسى ، اقتصادى ، اجتماعى ، ارزشى وعـقـيـدتـى و تـمـام ابـزار و آلات و فـنـون چـيـرگـى انـسـان بـر طـبـيـعـت راشـامـل مـى شـود. در ايـن ديـدگـاه ، تـمـدن نـوع پـيـشـرفـتـه وتكامل يافته فرهنگ است و بدين سان تمدن در ماهيّت خود فرهنگ را نيز داراست .

در تعاريف ديگر، فرهنگ به دو بخش مادّى و معنوى تقسيم شده و تمدن به بخش مادى اطلاق مىشـود. در واقـع فـكـر و انـديـشـه اى كـه سـازنده تكنولوژى و تجلّيات عينى و بيرونى است ،فرهنگ ، و خودِ ابزار و آلات و عناصر ساخته شده خارجى جزو تمدن محسوب مى گردند.