تمرکز، تفکّر، تعقّل و توجّه

تمرکز، معناي عامّي دارد. وقتي حرکتهاي مختلف را بر يک نقطهی خاص جهت دهيم، بر آن نقطه، تمرکز کردهایم. در تفکر، ذهنمان را که به جهات مختلف حرکت ميکرد، به سوي شنيدنيها و ديدنيها و تخيلات و انواع و اقسام چيزهاي مختلف، همه را کنار گذاشتیم و تمرکز داديم در يک چيز مشخّص؛ حرکتهاي پراکندهی آن را جمع کرديم و از يک معلوم به سوي يک مجهول مشخّص [سیر نمودیم]. وقتي ذهن را تمرکز داديم به سمت امر مجهول، بهتر و سریعتر ميتوانيم مجهولمان را کشف نماییم. اگر خود عقل را بر چيزي تمرکز دهيم، میشود تعقّل. يک وقت هم هست که خودمان را در خودمان، تمرکز دهيم، [اين] توجّه است. حرکتها را که تمرکز دادهايم، قدرت و اثر تمرکز چندين برابر ميشود. مثل عدسي که در اثر تمرکز اشعه، تخته را ميسوزاند. يا اين که وقتي مسألهاي را نميفهميم، اگر همهی حرکات ذهن را بر آن تمرکز دهيم، قدرت آن بيشتر ميشود و ميتواند مجهول را دريابد. تمرکز چنين قدرتي دارد و اين روشن است.

بين تفکّر و تعقّل از یک طرف و توجّه از طرف دیگر فرق هست. در تفکّر، يک تفکّر کننده هست، يک فکر و يک مجهول. امّا در توجّه یک چیز بیشتر نیست. توجّه و توجّه کننده و مورد توجّه یکی است. اگر حقيقت انسان، خودش در خودش تمرکز پيدا کند، آثار اين کار، آن قدر زياد است که ميتوان گفت انسان، تولّد جديدي پيدا کرده است!

با تمرین میتوان به تمرکز فکر رسید. مثلاً مرتاضان با تمرکز ذهن، اراده را بالا ميبرند و در اثر آن، ميتوانند در چيزهايي تصرف کنند و کارهاي شگفتانگيزی انجام دهند در عین حال خدا را هم نشناسند. امّا توجّه به خود فقط از يک راه ممکن است و آن قوانين قرآن و مسير الهي است.

پینوشت: نکته برداری از جزوهی فطرت استاد علیپور

منبع : بینش