عرفان نظری و عرفان عملی

عرفان در تقسیم بندی اولی، به دو بخش نظری و عملی تقسیم می شود. عرفان نظری به بیان و تبیین نظری هستی شناسی و انسان شناسی عارفان می پردازد. و می کوشد تا آنچه عارف در سلوک عملی خود می یابد، برای دیگران به زبان

مفهوم و یا استدلال و برهان بیان گردد.

در عرفان نظری دو مسئله اساسی در مرکز مباحثات قرار می گیرد. اول: توحید، دوم: موحّد. در مسئله توحید، از اسما و صفات الهی، و در مسئله موحّد، از انسان کامل و خلیفه الهی و مقامات و مراتبی که در مراحل سلوک انسان است، بحث می شود.

عرفان عملی مسیر و بستری است که با سلوک عارف همراه بوده و جدای از او نیست. مکاشفات و مشاهدات و سعه و احاطه عرفانی، با عرفان نظری پدید نمی آید، بلکه در عرافن عملی حاصل می شود.

عرفان نظری می کوشد تا آنچه را در عرفان عملی پدید می آید تا آن جا که ممکن است برای دیگران بیان کند. در عرفان نظری، دنیا و عالم طبیعت، ظاهر حیات و هستی است و آخرت، باطنِ هستی و غیبِ عالم است، و موحّد، انسانی است که به ظاهر زندگی دنیا بسنده نکرده، ایمان به غیب دارد و سلوک و زندگی خود را به گونه ای تنظیم می کند که فلاح و سعادت را در باطن عالم و به هنگام ملاقات با خدای سبحان به دست می آورد.

عارف و سالکی که در میدان عرفان عملی گام برمی گذارد، همت خود را متوجه گذر از ظواهر و وصول به حقیقت و باطن عالم می نماید.