احساس و ادراک

نسان موجودي دو ساحتي است: ساحت احساس و اراده ـ ساحت ادراک و شناخت.

هر کدام از اين دو ساحت که غالب شود وضع انسان متفاوت ميشود. اگر ساحت ادراک غالب شود انسان صادقانه و خالصانه در جست و جوي حقيقت خواهد بود بدون هيچ گونه پيشداوري، کژتابي و ... و تا براهين و دلايل و نشانههاي قطعي حقيقت آشکار نشود توقّف و حکمي نميکند. ولي اگر ساحت احساس و اراده حکومت و غلبه يابد، فضاي ذهن انسان سخت مه آلود ميگردد و نه تنها وصول به حقيقت مطلوب واقع نميشود بلکه تابع خواست و ميل و اهواي انسان ميشود. انسان در اين حال او خواسته و هواي خود را مطرح ميکند و سپس به توجيه و دليل تراشي، صدور حکم و ردّ و اثبات ميپردازد.

اگر دقّت کنيم در مييابيم که يکي از آسيبهاي بزرگ انديشهي بشري همين است. اينجاست که رابطهي عقل و قلب، علم و اخلاق هم روشن ميشود. اگر انسان اهل تزکيه و تهذيب اخلاقي نباشد و خود را از آلايههاي درون نپيرايد، شرايط براي فعاليّت و رشد نيروي ادراکي انسان فراهم نميگردد و حقيقت اسير و بازيچهي اهواي دل اشخاص ميشود. سرمنشاء بسياري تنازعات و بيراهههاي انديشه و عمل همين است.