چهل حديث عزادارى(عزادارى، احياء خط خون و شهادت )

استفاده از مدح و مرثيه، همواره به عنوان اهرمى در دفاع از حق و مبارزه با حكومتهاى جور، مورد استفاده قرار مى گرفت. برپايى مراسم سوگوارى براى ائمه و احياى خاطره شكوهمند و الهام بخش حيات و جهاد و شهادتشان، همواره در تاريخ، حركت آفرين و بيدارگر بوده است.

سنت شعر گفتن و مرثيه خواندن و گريستن و گرياندن در مجالس سوگ اهل بيت نيز، مورد تشويق و دستور امامان بود، چرا كه عزادارى، رساندن صداى مظلوميت آل على به گوش مسلمانان بود و رسالتى عظيم داشت. اقامه مجالس به ياد آنان، بيان رنجهاى جانكاه پيشوايان حق و خون دلهاى ائمه عدل، فاش ساختن و آشكار كردن ناله مظلومانه آنان در هياهوى پرفريب اغواگران بود و عزادارى براى شهيد، انتقال فرهنگ شهادت به نسلهاى آينده تلقى مى شد... و اين خط همچنان ادامه يافت، تا اكنون.

در اينگونه مجالس، احساس و عاطفه، به كمك شعورمى آيد و مكتب عاشورا زنده مى ماند و اشك، زبان گوياى احساسهاى عميق يك انسان متعهد و پاى بند به خط حسينى و كربلايى است.اشك، دليل عشق است و نشانه پيوند. اشك، زبان دل است و شاهد شوق.

دلى كه به حسين عليه السلام و اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم عشق دارد، بى شك در سوگ آنان مى گريد و با اين گريه، مهر و علاقه درونى خود را نشان مى دهد و گريه بر حسين عليه السلام تجديد بيعت با «كربلا» و فرهنگ شهادت است و امضاى راه خونين شهيدان. اشك، خون مى سازد و مجاهد و شهيد مى پرورد.

جبهه هاى گرم ايران اسلامى در سالهاى «دفاع مقدس» ، گوياترين و زنده ترين سندى است كه نشان مى دهد چگونه عشق عاشورايى و مراسم نوحه خوانى و اشك ريختن بر سالار شهيدان، محرم را ماه «پيروزى خون بر شمشير» مى سازد و اشك را به سلاحى كارى و مؤثر تبديل مى كند.

سابقه عزادارى و سوگوارى بر مظلوميت خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بسيار ديرينه است و خود پيامبر و على و فاطمه و...عليهم السلام و فرشتگان و كروبيان و جن و انس بر مظلوميت «آل الله» گريسته و مجالس عزا و گريه بر پا كرده اند. حتى انبياى گذشته هم اشكى ريزان و دلى سوزان و توسل و توجهى به خاندان عصمت و اسوه هاى شهادت داشته اند.

شبهه آفرينيهاى كج فهمان يا مغرضان نسبت به مسأله گريستن و عزادارى و توسل و اقامه مراسم و شعائر دينى در سوگ امامان مظلوم و شهيد، جز از بى خبرى آنان از تعاليم اسلام و دستورها و سنتهاى پيامبر اسلام، نشأت نمى گيرد.

اين مجموعه چهل حديث كه پيش رو داريد، برخى از احاديث مربوط به اين سنت ارزشمند و سازنده را در بردارد.اميد است كه آشنايى با فرهنگ دينى و عمل به آن، وسيله نجات ما و سبب شفاعت «اهل بيت» از ما در روز قيامت گردد.

آتش عشق حسينى

پيامبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: براى شهادت حسين عليه السلام، حرارت و گرمايى در دلهاى مؤمنان است كه هرگز سرد و خاموش نمى شود. (جامع احاديث الشيعه، ج 12، ص556)

عاشورا، روز غم

امام رضا عليه السلام فرمود: هر كس كه عاشورا، روز مصيبت و اندوه و گريه اش باشد، خداوند روز قيامت را براى او روز شادى و سرور قرار مى دهد. (بحارالانوار،ج 44، ص284)

محرم، ماه سوگوارى

امام رضا عليه السلام فرمود: هر گاه ماه محرم فرا مى رسيد، پدرم (موسى بن جعفر عليهماالسلام) ديگر خندان ديده نمى شد و غم و افسردگى بر او غلبه مى يافت تا آن كه ده روز از محرم مى گذشت، روز دهم محرم كه مى شد، آن روز، روز مصيبت و اندوه و گريه پدرم بود. (امالى صدوق، ص 111)

ديده هاى خندان

پيامبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: فاطمه جان! روز قيامت هر چشمى گريان است، مگر چشمى كه در مصيبت و عزاى حسين گريسته باشد، كه آن چشم در قيامت خندان است و به نعمتهاى بهشتى مژده داده مى شود. (بحارالانوار،ج 44، ص293)

سالگرد سوگ حسين (ع)

حضرت صادق عليه السلام فرمود: يك سال تمام، هر شب و روز بر حسين بن على عليه السلام نوحه خوانى شد و سه سال، در روز شهادتش سوگوارى برپا گشت. (بحارالانوار،ج 79، ص102)

بودجه عزادارى

امام صادق عليه السلام مى فرمايد: پدرم امام باقرعليه السلام به من فرمود: اى جعفر! از مال خودم فلان مقدار وقف نوحه خوانان كن كه به مدت ده سال در «منا» در ايام حج، بر من نوحه خوانى و سوگوارى كنند. (بحارالانوار،ج 46، ص220)

نوحه خوانى سنتى

ابوهارون مكفوف مى گويد: خدمت حضرت صادق عليه السلام رسيدم. امام به من فرمود: «برايم شعر بخوان». پس برايش اشعارى خواندم. فرمود: اينطور نه، همان طور كه (براى خودتان) شعر خوانى مى كنيد و همانگونه كه نزد قبر حضرت سيد الشهدا مرثيه مى خوانى. (بحارالانوار،ج 44، ص287)

پاداش شعر گفتن براى حسين عليه السلام

امام صادق عليه السلام به جعفر بن عفان فرمود: هيچ كس نيست كه درباره حسين عليه السلام شعرى بسرايد و بگريد و با آن بگرياند مگر آن كه خداوند، بهشت را بر او واجب مى كند و او را مى آمرزد. (رجال شيخ طوسى، ص289)

سرودن براى اهل بيت عليهم السلام

امام صادق عليه السلام فرمود: هر كس در راه ما و براى ما يك بيت شعر بسرايد، خداوند براى او خانه اى در بهشت، بنا مى كند. (وسائل الشيعه،ج 10، ص467)

اصحاب مدح و مرثيه

امام صادق عليه السلام فرمود: خدا را سپاس كه در ميان مردم، كسانى را قرار داد كه به سوى ما مى آيند و بر ما وارد مى شوند و ما را مدح و مرثيه مى گويند. (وسائل الشيعه،ج 10، ص469)

شعر خوانى در ايام عزا

امام رضا عليه السلام به دعبل (شاعراهل بيت) فرمود: اى دعبل! دوست دارم كه برايم شعرى بسرايى و بخوانى، چرا كه اين روزها (ايام عاشورا) روز اندوه و غمى است كه بر ما خاندان رفته است. (جامع احاديث الشيعه، ج 12، ص567)

مرثيه، نصرت اهل بيت عليه السلام

امام رضا عليه السلام فرمود: اى دعبل! براى حسين بن على عليه السلام مرثيه بگو، تو تا زنده اى، ياور و ستايشگر مايى، تا مى توانى، از يارى ما كوتاهى مكن. (جامع احاديث الشيعه،ج 12، ص567)

شيعيان همراه و همدل

على عليه السلام فرمود: خداوند براى ما، شيعيان و پيروانى برگزيده است كه ما را يارى مى كنند، با خوشحالى ما خوشحال مى شوند و در اندوه و غم ما، محزون مى گردند. (غررالحكم،ج 1، ص235)

كشته اشك

حسين بن على عليه السلام فرمود: من كشته اشكم. هيچ مؤمنى مرا ياد نمى كند مگر آن كه - به خاطر مصيبتهايم- گريه مى كند. (بحارالانوار،ج 44، ص279)

يك قطره اشك

حسين بن على عليه السلام فرمود: چشمان هر كس كه در مصيبتهاى ما قطره اى اشك بريزد، خداوند او را در بهشت جاى مى دهد. (احقاق الحق،ج 5، ص523)

بهشت، پاداش عزادارى

امام سجاد عليه السلام فرمود: هر مؤمنى كه چشمانش براى كشته شدن حسين بن على عليه السلام و همراهانش اشكبار شود و اشك بر صورتش جارى گردد، خداوند او را در غرفه هاى بهشتى جاى مى دهد. (ينابيع الموده، ص429)

به ياد فرزندان فاطمه عليها السلام

امام سجاد عليه السلام فرمود: من هرگز شهادت فرزندان فاطمه عليها السلام را به ياد نياوردم، مگر آن كه به خاطر آن، چشمانم اشكبار گشت. (بحارالانوار،ج 46، ص109)

سوگوارى در خانه ها

امام باقرعليه السلام نسبت به كسانى كه در روز عاشورا نمى توانند به زيارت آن حضرت بروند، اينگونه دستورعزادارى دادند و فرمودند: برحسين عليه السلام ندبه و عزادارى و گريه كند و به اهل خانه خود دستور دهد كه بر او بگريند و در خانه اش با اظهار گريه و ناله بر حسين عليه السلام، مراسم عزادارى بر پا كند و يكديگر را با گريه و تعزيت و تسليت گويى در سوگ حسين عليه السلام در خانه هايشان ملاقات كنند. (كامل الزيارات، ص175)

اشك على عليه السلام در سوگ شهداى كربلا

امام باقر عليه السلام فرمود: اميرالمؤمنين عليه السلام با دو تن از يارانش از «كربلا» گذركردند، حضرت، هنگام عبور از آنجا، چشمهايش اشك آلود شد، سپس فرمود: اينجا مركبهايشان بر زمين مى خوابد، اينجا محل بارافكندنشان است و اينجا خونهايشان ريخته مى شود، خوشا به حال تو اى خاكى كه خون دوستان بر روى تو ريخته مى شود! (بحارالانوار،ج 44، ص 258)

اشك، حجاب دوزخ

امام باقرعليه السلام پس از شنيدن سروده هاى «كميت» درباره اهل بيت، گريست و سپس فرمود : هيچ كس نيست كه ما را ياد كند، يا نزد او از ما ياد شود و از چشمانش هر چند به اندازه بال پشه اى اشك آيد، مگر آن كه خداوند برايش در بهشت، خانه اى بنا كند و آن اشك را حجاب ميان او و آتش دوزخ قرار دهد. (الغدير،ج 2، ص202)

بيست سال گريه

امام صادق عليه السلام فرمود: امام زين العابدين عليه السلام بيست ساله (به ياد عاشورا) گريست و هرگز طعامى پيش روى او نمى گذاشتند مگر اين كه گريه مى كرد. (بحارالانوار،ج 46، ص 108)

ادب سوگوارى

امام صادق عليه السلام فرمود: چون ابراهيم پسر رسول خدا از دنيا رفت، چشم پيامبر پر از اشك شد. سپس پيامبرفرمود: چشم، اشكبار مى شود و دل غمگين مى گردد، ولى چيزى نمى گوييم كه خدا را به خشم آورد، و ما در سوگ تو اى ابراهيم اندوهناكيم. (بحارالانوار،ج 22، ص157)

چشمهاى اشكبار

امام صادق عليه السلام فرمود: نزد هر كس كه از ما (و مظلوميت ما) ياد شود و چشمانش پر از اشك گردد، خداوند چهره اش را بر آتش دوزخ حرام مى كند. (بحارالانوار،ج 44، ص285)

احياء خط اهل بيت عليهم السلام

امام صادق عليه السلام فرمود: به زيارت و ديدار يكديگر برويد، با هم به سخن و مذاكره بنشينيد و امر ما را -- كنايه از حكومت و رهبرى- زنده كنيد. (بحارالانوار،ج 71، ص352)

مجالس حسينى

امام صادق عليه السلام از «فضيل» پرسيد: آيا (دور هم) مى نشينيد و حديث و سخن مى گوييد؟ گفت: آرى فرمود: اينگونه مجالس را دوست دارم، پس امر(امامت) ما را زنده بداريد. خداى رحمت كند كسى را كه امر و راه ما را احيا كند. (وسائل الشيعه، ج 10، ص392)

اشكهاى ارزشمند

امام صادق عليه السلام به «مسمع» كه از سوگواران و گريه كنندگان بر عزاى حسينى بود، فرمود: خداى، اشك تو را مورد رحمت قرار دهد. آگاه باش، تو از آنانى كه از دلسوختگان ما به شمار مى آيند، و از آنانى كه با شادى ما شاد مى شوند و با اندوه ما غمگين مى گردند. آگاه باش! تو هنگام مرگ، شاهد حضور پدرانم بر بالين خويش خواهى بود. (وسائل الشيعه،ج 10، ص397)

دلهاى سوخته

امام صادق عليه السلام بر سجاده خود نشسته و بر زائران و سوگواران اهل بيت، چنين دعا مى كرد و مى فرمود: خدايا...آن ديدگان را كه اشكهايش در راه ترحم وعاطفه بر ما جارى شده و دلهايى را كه به خاطر ما نالان گشته و سوخته و آن فريادها و ناله هايى را كه در راه ما بوده است، مورد رحمت قرار بده. (بحارالانوار،ج 98، ص8)

گريه بر مظلوميت شيعه

امام صادق عليه السلام فرمود: هر كس كه چشمش در راه ما گريان شود، به خاطر خونى كه از ما ريخته شده است، يا حقى كه از ما گرفته اند، يا آبرويى كه از ما يا يكى از شيعيان ما برده وهتك حرمت كرده اند، خداى متعال به همين سبب، او را در بهشت جاودان، براى ابد جاى مى دهد. (امالى شيخ مفيد، ص175)

ثواب بى حساب

امام صادق عليه السلام فرمود: هر چيزى پاداش و مزدى دارد، مگر اشكى كه براى ما ريخته شود - كه چيزى با آن برابرى نمى كند و مزد بى اندازه دارد-. (جامع احاديث الشيعه،ج 12، ص548)

كوثر و اشك

امام صادق عليه السلام فرمود: هيچ چشمى نيست كه براى ما بگريد، مگر اين كه برخوردار از نعمت نگاه به «كوثر» مى شود و از آن سيرابش مى كنند. (جامع احاديث الشيعه، ج 12، ص554)

گريه آسمان

امام صادق عليه السلام فرمود: اى زراره! آسمان چهل روز، در سوگ حسين بن على عليهما السلام گريه كرد. (جامع احاديث الشيعه،ج 12، ص552)

گريه و اندوه مطلوب

امام صادق عليه السلام فرمود: هر ناليدن و گريه اى مكروه است، مگر ناله و گريه بر حسين عليه السلام. (بحارالانوار،ج 45، ص313)

پيامبر صلى ا... عليه و آله و سلم و گريه بر شهيد

امام صادق عليه السلام فرمود: وقتى خبر شهادت جعفر بن ابى طالب و زيد بن حارثه به پيامبر خدا رسيد، از آن پس هر گاه وارد خانه مى شد، بر آن دو شهيد به شدت مى گريست و مى فرمود : آن دو شهيد، با من هم سخن و همدم و انيس بودند، و هر دو رفتند! (من لا يحضره الفقيه، ج 1، ص177)

نفسهاى تسبيح

امام صادق عليه السلام فرمود: نفس كسى كه به خاطر مظلوميت ما اندوهگين شود، تسبيح است و اندوهش براى ما،عبادت است و پوشاندن راز ما جهاد در راه خداست. سپس امام صادق عليه السلام افزود: اين حديث را بايد با طلا نوشت! (امالى شيخ مفيد، ص 338)

فرشتگان سوگوار

امام صادق عليه السلام فرمود: چهارهزار فرشته نزد قبر سيد الشهدا عليه السلام ژوليده و غبارآلود، تا روز قيامت بر آن حضرت مى گريند. (كامل الزيارات، ص 119)

گريه بر حسين عليه السلام

امام رضا عليه السلام به «ريان بن شبيب» فرمود: اى پسر شبيب! اگر بر چيزى گريه مى كنى، بر حسين بن على بن ابى طالب عليه السلام گريه كن، چرا كه او را مانند گوسفند سر بريدند. (بحارالانوار،ج 44، ص 286)

مجالسى به ياد ائمه عليهم السلام

امام رضا عليه السلام فرمود: هر كس در مجلسى بنشيند كه در آن، امر (و خط و مرام ما) احيا مى شود، دلش در روزى كه دلها مى ميرند، نمى ميرد. (بحارالانوار، ج 44، ص278)

آثار گريستن بر حسين عليه السلام

امام رضا عليه السلام فرمود: گريه كنندگان بايد بر كسى همچون حسين عليه السلام گريه كنند، چرا كه گريستن براى او، گناهان بزرگ را فرو مى ريزد. ( بحارالانوار، ج 44، ص284)

اشك و آمرزش گناه

امام رضا عليه السلام فرمود: اى پسر شبيب! اگر بر، حسين عليه السلام آن قدر گريه كنى كه اشكهايت بر چهره ات جارى شود، خداوند همه گناهانت را كه مرتكب شده اى مى آمرزد، كوچك باشد يا بزرگ، كم باشد يا زياد. (امالى صدوق، ص112)

همدلى با عترت

امام رضا عليه السلام به ريان بن شبيب فرمود: اگر تو را خوشحال مى كند كه در درجات والاى بهشت با ما باشى، پس در اندوه ما غمگين باش و در شادى ما خوشحال باش.