دستور العمل براى شروع توبه

به تعبير برخي بزرگان، نخستين گام براي رسيدن به لقاي الهى «توبه» است. سيد بن طاووس1ضمن روايتى از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم طريقي براي توبه نقل كرده است و بزرگان اخلاق نيز بر آن تأکيد کرده اند.

عالم رباني آيت الله ملكى تبريزى مى فرمايد:

در مقام اقدام به توبه، سيد بن طاووس در اقبال در اعمال ماه ذيقعده روايت ميکند:

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم روز يكشنبه ذيقعده فرمود: «اي مردم! كدام از شمامى خواهيد توبه كنيد؟» گفتند: «همه ما مى خواهيم توبه كنيم». فرمود:

غسل كنيد و وضو بگيريد و چهارركعت نماز بخوانيد و در هر ركعت، حمد را يك بار و «قل هو الله احد» را سه بار و معوذتين را يك بار بخوانيد. بعد از آن هفتاد بار استغفار كنيد. سپس استغفار را به «لاحولَ و لاقوّةَ الا بِالله العلىّ العظيم» ختم کنيد. آنگاه بگوييد: «يا عزيزُ يا غفّار اِغفر لى ذُنوبى و ذنوبَ جميعِ المؤمنينَ و المؤمناتِ فانَّه لا يغفرُ الذنوبَ الا أنت» بعد فرمود: هيچ بنده اى از امت من نيست كه اين كار را بكند، مگر اينكه از آسمان ندا برسد: «اى بنده خدا! عمل را از سر بگيركه توبه تو قبول و گناهت آمرزيده شده است». و فرشتهاي از زير عرش صدا كند: «اى بنده! برتو و خانواده تو و نسل تو مبارک باد». منادي ديگرى ندا کند: «اى بنده خدا! تو با ايمان خواهي مرد، و دين از تو سلب نخواهد شد. قبر تو گشاده و منوّر خواهد بود». ملك ديگرى ندا مى كند: «اى بنده! خشنود خواهند بود پدر و مادر تو؛ اگرچه بر تو غضبناك بوده باشند، و پدر و مادر و نسل تو آمرزيده خواهند بود، و تو در دنيا و آخرت، در وسعت رزقى». جبرئيل علیه السلام ندا مى كند: «منم که با ملك الموت نزد تو ميآيم و به او امر ميکنم که با تو مدارا کند و هنگام مرگ تو را آزار ندهد و روح از بدن تو به سلامت بيرون برود».

اصحاب پرسيدند: «اي رسول خدا! اگر بنده اين عمل را در غير ماه ذيقعده انجام دهد، چگونه است؟» فرمود: «همانطور است كه وصف كردم و اين است و جز اين نيست. اين عبارات را جبرئيل در معراج به من آموخت».1

عالم رباني مرحوم بهارى همدانى مينويسد:

سزاوار است قبل از اين عمل، چيزي صدقه دهد؛ اگرچه کم باشد؛ زيرا صدقه پنهان، غصب الهى را خاموش مى كند. سپس غسل كند و به صحرا يا جاى خلوتى رود. بر خاك بنشيند و يكى يكى معاصى خود را به ياد آورد و به زبان جارى كند؛ به اين صورت كه: خدايا! فلان معصيت را در فلان مكان يا فلان زمان به جا آوردم و درحضور مقدس تو و تو قادر بودى مرا در آن حال نابود كنى؛ حلم ورزيدى و آن وقت مرا نگرفتي. الآن پشيمانم، غلط كردم، از من بگذر...

اينقدر بگويد تا خسته شود. اين کار، بايد با حزن و گريه باشد و كثافات معاصى را به آب چشم بشورى ازقلب. سپس عمل شريف مذكور را آغاز کند.

بعد از آن، خوب است دعاى توبه كه در صحيفه سجاديه است (يا مَن لايَصِفُهُ نَعتُ الواصفين... دعاى31) را بخواند بلكه مناجات اول «خمسة عشر» را هم بخواند و با سوز دل بگويد:

آمدم بر درگهت اينك به صد فرياد و آه

از بزرگان عفو باشد وز فرودستان گناه

و عرض كند كه: من وفا به شرايط توبه ندارم. تو را به مقربين درگاهت قسم مى دهم كه توبه مرا قبول كنى و مرا هم وادارى كه در اين عزم ثابت باشم. گمانش هم اين باشد كه محققاً توبه او قبول است و دعاى او مستجاب؛ زيرا خداوند عالم - جلّ ذكره - با بنده خود به مقدار حسن ظنش به خالق خود معامله مى كند.2

پي نوشت

1- المراقبات، ميرزا جواد ملکي تبريزي، ص 367؛ اقبال الاعمال، ص 614 (با اندکي تصرف).

2- تذکرة المتقين، ص 49.