امتحان شفاهى

روزى امام صادق عليه السلام خطاب به شاگردانش فرمود: تاكنون چه چيزى از من آموخته ايد؟

يكى از شاگردان : هشت مسئله آموخته ام .

امام صادق عليه السلام : آنها را برايم بيان كن تا بدانم . شاگرد گفت :

روزى امام صادق عليه السلام خطاب به شاگردانش فرمود:تاكنون چه چيزى از من آموخته ايد؟

يكى از شاگردان : هشت مسئله آموخته ام .[1]

امام صادق عليه السلام : آنها را برايم بيان كنتا بدانم . شاگرد گفت :

1 - ديدم هر محبوبى حبيب خود را هنگام مرگ رهامى كند و از او جدا مى شود، پس همت وسعى خود را مصروف داشتم به چيزى كه از من جدا نگرددو مرا تنها نگذارد، بلكه در تنهائى انيس و مونس من باشد.و آن عمل خير است كه پس ازمرگ نيز با من است .

خداوند متعال فرمود: مَنيَعمَل خَيراً يُجزَ بِهِ

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

2 - گروهى را ديدم كه به حسب و نسب خود فخر مىكنند، و گروهى ديگر به مال و فرزند خود، و حال آنكه اينها فخر ندارد. من فخر عظيم رادر كلام خدا ديدم كه فرمود: اِنَّ اَكرَمَكُم عِندَاللهِاَتقيكُم پس تلاش كردم نزد خدا كريم باشم .

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

3 - ديدم مردم به لهو و لعب ، و طرب و شادى سرگرمهستند و شنيدم كه خداوند فرمود: واَما مَن خافَ مَقامَرَبِّهِ وَ نَهَى النَّفسَ عَنِ الهَوى فَإِنَّ الجَنَّةَ هِىَ المَاءوى[2]

هر كس از خداى خويش بر انجام گناه بترسد و نفسخويش را از هوى و هوس باز دارد جايگاه او بهشت است .

بنا بر اين سعى كردم هوى و هوس را از خودم دوركنم ، و بر طاعت و عبادت الهى مداومت ورزم .

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

4 - ديدم هر كس چيزى بدست مى آورد، در حفظ او مىكوشد در حالى كه خداوند مى فرمايد: مَن ذاَالَّذى يُقرِضُاللهَ قَرضاً حَسَناً فَيُضاعِفهُ لَهُ وَ لَهُ اَجرٌ كَريمٌ[3]

هر كس به خداوند و در راه او قرض الحسنه بدهد،پس خدا آن را چند برابر به او بر گرداند و ثواب بسيارى به او خواهد داد.

پس من مضاعفه را دوست دارم و چيزى را محفوظتر ازآنچه نزد خدا باشد نمى بينم . به همين جهت هرگاه چيزى عزيز و بزرگ به دست مى آورم بهوسيله آن به خدا رو مى آورم و در راه خدا به مصرف مى رسانم تا ذخيره اى براى آخرت باشدكه به آن نياز پيدا خواهم كرد.

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

5 - ديدم بعضى از مردم به بعضى ديگر حسد ورزندخداوند مى فرمايد:

نَحنُ قَسَّمنا بَينَهُم مَعيشَتَهُمفِى الحَيوةِ الدُّنيا وَ رَفَعنا بَعضَهُم فَوقَ بَعضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعضُهُمبَعضا سُخرِيا وَ رَحمَةُ رَبِّكَ خَيرٌ مَمايَجمَعُونَ[4]

ما روزى مردم را در زندگانى دنيا ميان ايشان قسمتنموديم و بعضى را بر بعضى ديگر برترى بخشيديم تا براى رفع نيازمنديهاى خود ديگران رابكار گيرند. وبا تعاون و همكارى نيازهاى يكديگر را بر طرف سازند، و رحمت پروردگار توبهتر است از آنچه مردم در دنيا انباشته مى كنند.

پس وقتى دانستم رحمت واسعه الهيه از آنچه مردمجمع مى كنند بهتر است ، به هيچكس حسد نورزيدم و بر آنچه از دنيا از دست دادم تاءسفنخوردم .

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

6 - ديدم بعضى از مردم با بعضى ديگر در مسائل دنيوىو لذات نفسانى با هم كينه و دشمنى مى ورزند، وشنيدم كلام خدا را كه فرمود:

اِنَّ الشَّيطانَ لَكُم عَدُوُّفَاتَّخِذُوهُ عَدُوا[5]

پس به دشمنى با شيطان روى آوردم و از دشمنى باغير او اعراض كردم .

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

7 - ديدم مردم در طلب رزق و جمع مال بسيار تلاشمى كنند و خود را بزحمت مى اندازند در حالى كه شنيدم خداوند فرمود:

وَ ما خَلَقتُ الجِنَّ وَالاْنْسَاِلا لِيَعْبُدُونَ * مااُريدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَ ما اُريدُ اَنْ يُطعِمُونَ* اِنَّ اللهَ هُوَ الرَّزاقُ ذُوالقُوَّةِ المَتينُ[6]

هدف خلقت جن و انس معرفت و پرستش خداوند است .من از مردم روزى و اطعام نمى خواهم ، همانا خدا روزى رسان توانا و نيرومند است .

پس دانستم وعده خدا حق ، و سخن او راست است . آنگاهبه وعده او آرام گرفتم و به سخن او راضى شدم و به حق او بر من توجه نمودم و از آنچهبراى من نزد غير اوست روى گرداندم .

امام عليه السلام : احسنت ، آفرين .

8 - ديدم گروهى از مردم به سلامتى و نيروى بدنىخود، بعضى ديگر به كثرت اموال ، و جمعى به كثرت اولاد اعتماد نموده ، و به آينده خويشدل خوش كرده اند، در حالى كه شنيدم خداوند فرمود:

وَ مَن يَتَّقِ اللهَ يَجعَل لَهُمَخرَجا * وَ يَرزُقهُ مِن حَيثُ لايَحتَسِبُ وَ مَن يَتَوَكَّلُ عَلَى اللهِ فَهُوَحَسبُهُ اِنَّ اللهَ بالِغُ اَمرِهِ قَد جَعَلَ اللهُ لِكُلِّ شَيى ءٍ قَدرا.[7]

كسى كه تقواى الهى پيشه سازد، خداوند او را ازشبهات و مشكلات و فتنه هاى دنيا، و شدائد و خطرات آخرت به سلامت بيرون خواهد آورد،و از راهى كه تصور نمى كند و به حساب نمى آيد روزى او را خواهد داد. هر كس بر خدا توكلكند خدا او را كفايت نمايد و به هدف و مرادش مى رساند، و خداوند براى هر چيزى اندازهاى قرار داده است .

بنابراين من بر خدا توكل كردم و اعتمادم از غيراو زائل گشت .

امام صادق عليه السلام پس از شنيدن اين هشت مطلبفرمود: به خدا سوگند، تورات ، انجيل ، زبور، فرقان و ساير كتب آسمانى به اين مطالبهشتگانه بر مى گردد.[8]