پیرامون مناظره آیت الله جوادی آملی و آیت الله سیدان

آیت الله جوادی آملی ( مکتب توحید ) آیت الله سیدان ( مکتب تفکیک )

سالها پیش گفتگویی میان حضرت آیتالله جوادی آملی مدّظلهالعالی و حاج آقای سیدان دربارهی معاد واقع شد که توسط برخی از محترمین تفکیکی به نگارش و تقریر درآمد. این تقریرات چند سالی است بدون اجازه از حضرت آیتالله جوادی آملی مدّظلهالعالی توسط برخی منتشر شدهاست و استاد وکیلی دركتاب «صراط مستقیم» و در «پاسخ به نقدهایی بر صراط مستقیم» مفصلاً درباره این گفتگو توضیح داده و با شواهدی از عبارات جناب آقای سیدان نشان داده است که ایشان با حضرت آیتالله جوادی مدّظلهالعالی هیچ زبان مشترکی نداشتهاند و حتیمعنای اصطلاحات بسیار سادهی فلسفی در محل بحث، مثل مادّه و صورت را اشتباه متوجه میشدهاند و این مسأله اکنون در نزد همة فضلاء «کالنار علی المنار و الشمس فی رابعة النهار» گردیدهاست.

متأسفانه برخی تفکیکیان بجای اعتراف به حقیقت در نزد عامة مردم چنان وانمود میکنند که گویا جناب آقای سیدان که حتی با اصطلاحات مذکور در کلام آیتالله جوادی آملی مدّظلهالعالی آشنایی نداشته، در بحث غالب شده و اثبات نموده که معاد صدرایی باطل و معاد تفکیکی حق است. حتی یکی از شاگردان جناب آقای سیدان با آب و تابِ فراوانی از این گفتگو یا مناظره یاد نموده و با کلماتی ادیبانه همین مطالب را به تفصیل نگاشته و در نهایت به این بیت در وصف استاد خود تمثّل جسته است:

چو در مناظره اعجاز تو پدید آید شود به عجز، مقرفیلسوف پاکضمیر[1]

اینجا سزاوار است برای واضحتر شدن جریان این بحث، قسمتی از فرمایش استاد مکرم و معظم حضرت آیت الله رضایی طهرانی دامعزّهالعالی را دربارة این مناظره نقل نمایم تا عبرت و بصیرتی برای همگان باشد.

حضرت استاد فرمودهاند:

« … بعدها شنیدم که یکی از فضلای مدافع تفکیک با حضرت استاد جوادی آملی مناظرهای کردهاند و بر ایشان غالب آمدهاند. کپی دست نوشتة این مناظره را تهیه و با دقت خواندم و انگشت تعجب و حسرت به دندان گزیدم و بر غربت استاد نالیدم که یاللعجب! چرا اسم این دو شخصیت در کنار هم آمدهاست؟! آخر کسی که صرفاً سخنوری است ماهر، و در هیچ دانشی تخصص ندارد و از هیچ استادی در هیچ رشتهای اجازة استنباط ندارد و لحن قلم و سخنش بیانگر مقدار فضل اوست چه مناسبتی دارد با اول مفسر جهان اسلام، اول فیلسوف عصر خود پس از ارتحال علامه طباطبائی، تئوریپرداز در علوم اسلامی، مربی صدها شاگرد دانشمند، مؤلف دهها اثر جاویدان علمی همچون رحیق مختوم و تسنیم و …؟!

به محضر استاد شتافتم و درد دل باز گفتم و به صراحت عرض کردم امثال آنان باید با شاگردانِ شاگردان شما به گفتگو بنشینند زیرا که اینان اگر سالها در نزد حضرتعالی شاگردی کنند به فضل علمی بسیاری از شاگردان شما نمیرسند . استاد ( آیت الله جوادی ) در جواب نکاتی را تذکار دادند، به این شرح:

۱- ایشان سیّد بودند و مکرر برای این امر مراجعه کرده بودند و ردّ ایشان پس از مراجعات مکرر زیبنده نبود.

۲- در اوائل بحث روشن شد که ایشان مبانی را در دست ندارند[2] ولی چون بحث آغاز شده بود تداوم یافت.

۳- منش استاد علاّمه طباطبائی رحمةاللهعلیه ارزنده بود که با اینان رابطهای دوستانه داشت و میفرمود: «اینها قابل ترحمند زیرا هر ذهن و مغزی مطالب عمیق فلسفه و عرفان را نمی فهمد.»

۴- آن چه در جزوه نوشته شده با آنچه ما گفتیم تفاوتهایی دارد و مطالب مکتوب بسیار کمتر از آنی است که ما گفته بودیم و این مطلب را همان زمان بنده در جواب بعضی اصحاب نشریات اعلام کرده بودم.

۵- امروزه تفکیک، دغدغه اصلی نیست زیرا در بعضی مراکز علمی و دانشگاهی، خدا را مورد انکار و نقد قرار میدهند، ولی شاید روزی در بعضی نوشتهها به مسألة تفکیک بپردازیم.